Przejdź do głównej treści

Student czy pracownik? Nowe zasady dla umów zleceń w Polsce

W obliczu dynamicznych zmian na rynku pracy i rosnącej liczby studentów podejmujących zatrudnienie coraz większego znaczenia nabiera pytanie, jakie prawa i obowiązki wiążą się z pracą na podstawie umowy‑zlecenia. Czy student na zleceniu to „pracownik” w sensie prawnym i podatkowym? Jak wygląda sytuacja prawna w 2026 roku? Jak odróżnić pozorną korzyść od potencjalnego ryzyka? W 2026 roku umowa zlecenie dla studenta nadal będzie jedną z najkorzystniejszych form zatrudnienie, gdyż pozwala uniknąć podatku PIT i większości składek ZUS. To oznacza, że wynagrodzenie brutto równa się netto.

Umowa‑zlecenie jako forma zatrudnienia — prawne podstawy

Umowa‑zlecenie (w polskim systemie prawnym określana jako umowa o świadczenie usług) jest regulowana przez Kodeks cywilny (art. 734–751), a nie Kodeks pracy. Oznacza to, że osoby wykonujące pracę na tej podstawie:

  • nie korzystają z większości uprawnień pracowniczych przewidzianych w Kodeksie pracy, takich jak płatny urlop czy ochrona przed wypowiedzeniem,

  • mają elastyczne godziny pracy ustalane w porozumieniu ze zleceniodawcą,

  • warunki współpracy, w tym wynagrodzenie, ustalane są indywidualnie między stronami.

W praktyce oznacza to, że student podpisujący umowę‑zlecenie ze zleceniodawcą nie ma automatycznego prawa do urlopu płatnego, nie przysługuje mu wynagrodzenie za nadgodziny ani świadczenia chorobowe — te prawa mogą wynikać tylko z treści samej umowy.

Status studenta na umowie‑zleceniu

Student podejmujący pracę dodatkową najczęściej korzysta z umowy‑zlecenia ze względu na jej elastyczność. Z punktu widzenia podatkowego i ubezpieczeniowego obowiązują jednak szczególne zasady:

Ulga PIT‑0 dla młodych

Osoby do 26 roku życia, osiągające dochody z umowy‑zlecenia lub umowy o pracę, mogą skorzystać z ulgi PIT‑0. Oznacza to, że przychody do limitu 85 528 zł rocznie nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Dzięki temu wynagrodzenie studenta netto odpowiada kwocie brutto, co stanowi znaczną korzyść finansową. Ulga ta obowiązuje w 2026 roku i dotyczy zarówno studentów, jak i młodych pracowników poniżej 26 lat. Kluczowym kryterium jest tutaj wiek. Ulga dla młodych przysługuje do dnia, w którym podatnik kończy 26 lat (włącznie z tym dniem). Oznacza to, że przychody uzyskane do dnia 26 urodzin są jeszcze zwolnione, natomiast przychody uzyskane dzień później podlegają już zasadom ogólnym. 

Kwota wolna od podatku

Dla pozostałych podatników, którzy ukończyli 26 lat, w 2026 roku kwota wolna od podatku dochodowego (PIT) wynosi 30 000 zł rocznie. Dochody powyżej tej kwoty są opodatkowane według obowiązujących progów podatkowych: 12% dla przychodów od 30 000 zł do 120 000 zł oraz 32% od nadwyżki powyżej 120 000 zł. Należy pamiętać, że limit 85 528 zł rocznie obejmuje wszystkie przychody dla wszystkich umów zawartych w ciągu roku. W przypadku pracy w kilku miejscach, trzeba sumować wszystkie przychody z tych miejsc.

Obowiązki ubezpieczeniowe ZUS

Z punktu widzenia ZUS student na umowie‑zleceniu podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym w zależności od wieku i charakteru umowy:

  • Student poniżej 26 lat, realizujący umowę‑zlecenie u innego zleceniodawcy niż własny pracodawca, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe), natomiast obowiązkowe jest ubezpieczenie zdrowotne, jeśli student nie korzysta z innego tytułu do ubezpieczenia.

  • Jeżeli student wykonuje zlecenie dla swojego etatowego pracodawcy, umowa‑zlecenie traktowana jest podobnie do umowy o pracę, w tym zakresie objęta jest pełnymi składkami ZUS.

  • Po ukończeniu 26 roku życia lub utracie statusu studenta obowiązek ubezpieczeniowy ZUS staje się pełny i obejmuje wszystkie składki społeczne oraz zdrowotne.

  • Ważne jest udokumentowanie, że jest się studentem. Jeśli osoba do 26 roku życia się nie uczy, nie przysługuje jej zwolnienie ze składek ZUS.  W tym celu pracodawca powinien otrzymać zaświadczenie o studiowaniu, które można uzyskać w dziekanacie. Zgodnie ze stanowiskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, okazanie legitymacji studenckiej nie jest wystarczającym potwierdzeniem statusu studenta podczas ewentualnej kontroli ZUS w miejscu pracy. Legitymacja potwierdza jedynie fakt bycia studentem w określonym czasie, ale nie stanowi dokumentu urzędowego w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Dlatego to zaświadczenie o statusie studenta jest jedynym wiarygodnym dowodem uprawniającym zleceniodawcę do zwolnienia z obowiązku opłacania składek.

  • Do ubezpieczenia zdrowotnego zgłasza studenta jego uczelnia albo rodzic.  Z tego powodu osoba posiadająca status studenta nie jest zgłaszana do ubezpieczenia zdrowotnego przez zleceniodawcę i nie podlega obowiązkowi opłacania składki zdrowotnej. Dzięki temu student wykonujący umowę zlecenia może korzystać z publicznej opieki zdrowotnej, zachowując prawo do świadczeń w ramach NFZ, mimo że nie odprowadza składki zdrowotnej w ramach swojej umowy. Po utracie statusu student ma obowiązek zgłoszenia się do ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Jeśli więc osoba po studiach nadal wykonuje umowę zlecenia, zleceniodawca ma obowiązek zgłosić ją do ZUS i rozpocząć opłacanie składki zdrowotnej.

 Minimalna stawka godzinowa

Od stycznia 2026 roku obowiązuje minimalna stawka godzinowa dla umowy‑zlecenia, która wynosi 31,40 zł brutto za godzinę pracy. Oznacza to, że każda umowa‑zlecenie powinna gwarantować co najmniej taką kwotę za godzinę wykonywanej pracy. Przepisy mają na celu ochronę zleceniobiorców przed zaniżaniem wynagrodzenia i poprawę bezpieczeństwa finansowego osób młodych na rynku pracy.

Umowa‑zlecenie a umowa o pracę — najważniejsze różnice

Umowa‑zlecenie nie jest tożsama z umową o pracę i nie daje pełni praw pracowniczych:

  • Umowa o pracę gwarantuje płatny urlop, wynagrodzenie za nadgodziny, ochronę przed wypowiedzeniem, obowiązkowe składki ZUS i prawo do świadczeń chorobowych.

  • Umowa‑zlecenie jest umową cywilnoprawną, daje elastyczność, ale ogranicza prawa pracownicze i w wielu przypadkach nie obejmuje pełnych składek ZUS.

Nieprawidłowe stosowanie umów‑zleceń zamiast umowy o pracę w celu obejścia przepisów prawa pracy jest nielegalne i może skutkować sankcjami ze strony Państwowej Inspekcji Pracy.

Praktyczne ryzyka i najczęstsze błędy

Najczęściej popełniane błędy to:

  • Nieprawidłowe kwalifikowanie umowy — np. stosowanie umowy‑zlecenia zamiast umowy o pracę.

  • Brak zgłoszenia do ZUS po ukończeniu 26 lat lub po utracie statusu studenta.

  • Nieprawidłowe stosowanie ulg PIT‑0 dla młodych lub nieprawidłowe rozliczanie kwoty wolnej od podatku.

Znajomość aktualnych przepisów i odpowiednia dokumentacja pozwala uniknąć problemów prawnych i finansowych zarówno studentom, jak i pracodawcom.

Nowe i planowane zmiany legislacyjne

W 2026 roku kontynuowane są prace nad:

  • możliwością wliczania okresów pracy z umów‑zleceń do okresu stażu pracy, co może zwiększyć uprawnienia pracownicze,

  • pełnym ozusowaniem umów‑zleceń i umów o dzieło — część propozycji została odroczona, ale należy monitorować zmiany, aby zachować zgodność z przepisami.

Podsumowanie i wnioski

Umowa‑zlecenie pozostaje jedną z najpopularniejszych form zatrudnienia studentów w Polsce, zapewniając elastyczność i możliwość legalnego dorabiania. Kluczowe zasady na 2026 rok:

  • Student poniżej 26 lat może korzystać z ulgi PIT‑0 do 85 528 zł rocznie, a w tym zakresie nie płaci podatku dochodowego,

  • Kwota wolna od podatku dla osób powyżej 26 lat wynosi 30 000 zł,

  • Minimalna stawka godzinowa dla umowy‑zlecenia wynosi 31,40 zł brutto,

  • Obowiązek ubezpieczeń ZUS zależy od wieku studenta i tego, dla kogo wykonywana jest umowa‑zlecenie,

  • Umowa‑zlecenie nie daje pełnych praw pracowniczych i wymaga przestrzegania przepisów cywilnoprawnych.

Dla studentów i pracodawców znajomość tych zasad jest kluczowa do legalnego, bezpiecznego i efektywnego planowania zatrudnienia oraz uniknięcia błędów podatkowych i ubezpieczeniowych.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy student zatrudniony na umowie‑zlecenie jest pracownikiem?
Student na umowie‑zleceniu formalnie nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy. Jest to umowa cywilnoprawna, co oznacza, że nie przysługuje mu większość praw pracowniczych, takich jak płatny urlop czy ochrona przed wypowiedzeniem, choć zachowuje prawo do wynagrodzenia i w niektórych przypadkach do ubezpieczeń zdrowotnych.

Do jakiej kwoty student nie płaci podatku PIT w 2026 roku?
Student poniżej 26 roku życia może skorzystać z ulgi PIT‑0. Oznacza to, że przychody z umowy‑zlecenia lub umowy o pracę do 85 528 zł rocznie są zwolnione z podatku dochodowego. Dochody powyżej tej kwoty podlegają opodatkowaniu zgodnie z ogólnymi progami.

Ile wynosi kwota wolna od podatku dla osób powyżej 26 lat?
Dla osób, które ukończyły 26 lat, w 2026 roku kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł rocznie. Dochody powyżej tej kwoty są opodatkowane stawką 12% dla przychodów od 30 000 zł do 120 000 zł oraz 32% od nadwyżki powyżej 120 000 zł.

Czy student musi płacić składki ZUS z umowy‑zlecenia?
Student poniżej 26 roku życia, wykonujący umowę‑zlecenie u innego zleceniodawcy niż własny pracodawca, nie płaci obowiązkowych składek społecznych. Obowiązkowe jest natomiast ubezpieczenie zdrowotne, które zgłasza uczelnia lub rodzic. Po ukończeniu 26 lat lub utracie statusu studenta, obowiązek ubezpieczeniowy ZUS obejmuje wszystkie składki.

Jak udokumentować status studenta dla celów ZUS?
Zaświadczenie o studiowaniu wydane przez dziekanat jest wymaganym dokumentem. Legitymacja studencka nie wystarcza, gdyż nie jest uznawana za dokument urzędowy w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach społecznych.

Jaka jest minimalna stawka godzinowa dla umowy‑zlecenia w 2026 roku?
Od stycznia 2026 roku minimalna stawka godzinowa wynosi 31,40 zł brutto za godzinę pracy. Każda umowa‑zlecenie musi zapewniać co najmniej taką kwotę wynagrodzenia.

Czy student na umowie‑zleceniu ma prawo do urlopu?
Umowa‑zlecenie nie gwarantuje prawa do płatnego urlopu. Jeśli strony chcą uwzględnić przerwy lub wolne, muszą to jasno określić w treści umowy.

Czy można mieć kilka umów‑zleceń jednocześnie?
Tak, student może realizować kilka umów‑zleceń u różnych zleceniodawców. Wszystkie dochody sumują się przy rozliczeniu podatkowym i wpływają na wykorzystanie limitu ulgi PIT‑0 oraz kwoty wolnej od podatku.

Jakie są konsekwencje nieprawidłowego stosowania umowy‑zlecenia?
Nieprawidłowe stosowanie umów‑zleceń zamiast umowy o pracę może skutkować sankcjami ze strony Państwowej Inspekcji Pracy. Może to prowadzić do uznania zatrudnienia za stosunek pracy oraz nałożenia kar finansowych na pracodawcę.

Czy ulga PIT‑0 obowiązuje automatycznie?
Tak, jeśli student spełnia kryterium wieku i uzyskuje przychody z kwalifikowanych umów, ulga jest stosowana automatycznie. Nie wymaga składania osobnego wniosku, jednak należy prawidłowo wykazać przychody w zeznaniu rocznym.